2 . تمايل بشر به اسطوره‌سازى عامل دوم ، تمايل بشر است به اسطوره‌سازى و افسانه‌سازى . اين هم باز در تمام تواريخ دنيا وجود دارد . در بشر يك حس قهرمان‌پرستى هست ، يك حسى هست كه دربارهء قهرمانهاى ملى و قهرمانهاى دينى افسانه مىسازد . ( در شبهاى عيد غدير كه آقاى دكتر شريعتى صحبت مىكردند ، يك بحث بسيار عالى راجع به اين حسى كه در همهء افراد بشر براى اسطوره‌سازى و افسانه‌سازى و قهرمان‌سازى و قهرمان‌پرستى - آن هم به يك شكل خارق العاده و فوق العاده‌اى - هست ، ايراد كردند . ) بهترين دليلش اين است كه مردم براى نوابغى مثل بوعلى سينا و شيخ بهائى چقدر افسانه جعل كردند ! بوعلى سينا بدون شك نابغه بوده است ، قواى جسمى و قواى روحىاش ، يك جنبهء فوق العادگى داشته است . ولى همينها سبب شده است كه مردم براى بوعلى سينا افسانه‌هايى بسازند ، مثلًا بگويند بوعلى سينا دربارهء مردى كه از فاصلهء يك فرسخى مىآمد گفت اين مردى كه مىآيد دارد نان چرب مىخورد . گفتند تو از كجا فهميدى كه او نان مىخورد ، و از كجا فهميدى كه نانش هم چرب است ؟ در سر يك فرسخى چگونه ديدى ؟ مىگويند بله ، نور چشمش آن قدر كارگر بود كه گفت من پشه‌هايى را ديدم كه دور اين نان مىگردند ، فهميدم كه نانش چرب است كه پشه دور آن پرواز مىكند . معلوم است كه اين داستان افسانه است . آدمى كه پشه را از فاصلهء يك فرسخى ببيند ، چربى نان را زودتر از خود آن پشه‌ها مىبيند . يا مثلًا [ گفته‌اند بوعلى سينا ] در مدتى كه در اصفهان تحصيل مىكرد ، گفت من نيمه‌هاى شب كه براى مطالعه حركت مىكنم ، صداى چكش مسگرهاى كاشان نمىگذارد كه من مطالعه كنم . رفتند تجربه كردند ، يك شب دستور دادند كه مسگرهاى كاشان چكش نزنند ، آن شب را گفت من آرام مطالعه كردم . معلوم است كه اينها افسانه است . براى شيخ بهائى مردم چقدر افسانه‌ها ساخته‌اند ! اختصاص به حادثهء عاشورا ندارد . ولى همان‌طور كه جلسهء پيش عرض كردم ، فرق است ميان افسانه‌اى ، داستانى ، جعلى ، تحريفى كه در يك حادثهء عادى باشد [ و تحريفى كه در يك حادثهء مهم تاريخى باشد . ] حالا مردم دربارهء بوعلى سينا هرچه مىخواهند بگويند ، بگويند ، به كجا ضرر مىزند ؟ به هيچ جا . دربارهء شيخ بهائى هرچه مىخواهند بگويند ، بگويند ، به كجا ضرر مىزند ؟ به هيچ جا . اما افرادى كه شخصيت آنها شخصيت پيشوايى است و قول آنها ، فعل و عمل آنها ، قيام و نهضت آنها سند و حجت است ، در اينها نبايد تحريفى